Get Adobe Flash player

شرح نهج البلاغه - ابن ابي الحديد

  ماخذ كتاب:كتابخانه مدرسه عالي شهيد مطهري سپهسالار - جلد2
در صفحات:40تا48
زبان كتاب:عربي
نام كتابخانه: كتابخانه مدرسه عالي شهيد مطهري شهر: تهران
توضيحات درباره مولف ( عز الدين عبد الحميد بن هبه الله (1) {1} بن
محمد بن ابي الحديد مدائني معتزلي 586 - 655 ) - از معاريف ادبا و متكلمين
قرن هفتم هجري و معاصر با آخرين خليفه عباسي بوده و هنگام تصرف مغول
شهر بغداد را گرفتار آمده و بجوانمردي ابن علقمي وزير و شفاعت خواجه
نصيرالدين او و برادرش موفق الدين از كشته شدن نجات يافتند ( ذيلا شرح
قضيه ذكر ميگردد ). صاحب روضات ( ص 422 تا 424 ) بشرح حالات و معرفي
ايشان مفصلا پرداخته و مولفات ذيل را بنقل از نوشته هاي شيخ ابوالفضل عبد الرزاق
الغوطي مورخ بايشان نسبت داده: از مولفات ابن ابي الحديد يكي كتاب
العبقري الحسان ميباشد كه در آن قسمتي از كلام و تاريخ و اشعار و پاره اي از
از انشاآت و مراسلات خود را جاي داده و ديگري كتاب الاعتبار و اين كتاب
در سه مجلد و نظر مولف در آن بر كتاب الذريعه في اصول الشريعه سيد مرتضي ره
ميباشد و ديگري كتاب الفلك الدائر علي المثل السائر ( اين كتاب چنانكه در
ص 30 معجم المطبوعات چاپ شده است و كتاب المثل السائر تاليف ضياء الدين بن الاثير
جزري متوفي سنه 637 ميباشد و در فن انشاء و كتابتست كشف الظنون ص 375 ج 2 )
و ديگري شرح محصل امام فخررازي است كه در حقيقت نقض ورد بر آن
ميباشد و ديگري كتاب نقض المحصول ( محصول در كلام و نيز از امام فخر
است ) و ديگري شرح مشكلات الغرر ميباشد كتاب غرر الادله تاليف شيخ
ابوالحسن محمد بن علي بصري متوفي سنه 463 كه از علماء معتزله بوده اند ميباشد
( كشف الظنون ج 2 ص 153 ) و ديگري شرح ياقوت ابن نوبخت و قصائد هفتگانه
در مدح حضرت علي عليه السلام كه بگفته هديه الاحباب در ص 45 شيخ رضي
استرابادي و صاحب مدارك بشرح آن پرداخته اند و ديگري شرح نهج البلاغه ( همين
كتاب ) ميباشد كه از معاريف كتب و موجب شهرت شارح گرديده است.
_______
{1}
(1) نام پدر شارح در معجم المطبوعات ص 29 و كشف الظنون ص 393 و 622 ج 2 و
فوات الوفيات ص ( 317 ج 1 ) هبه الله ضبط گرديده ولي در روضات بنقل از عبد الرزاق غوطي
بهاء الدين ثبت شده و در اينجا نيز پس از محمد دوم جد مولف حسين بن ابي الحديد نقل شده
در صورتيكه در كتب فوق نام حسين نيست و در تجارب السلف ( ص 358 و 959 ) شارح فقط
بنام عز الدين عبد الحميد بن ابي الحديد ذكر گرديده و مطالب مرقومه از آن كتب گرفته شده است.

همه اطلاعات: [ 316 ] شرح نهج البلاغه - ابن ابي الحديد ( عربي )
مولف اين شرح ابن ابي الحديدره است ( عز الدين عبد الحميد بن هبه الله (1) {1} بن
محمد بن ابي الحديد مدائني معتزلي 586 - 655 ) كه از معاريف ادبا و متكلمين
قرن هفتم هجري و معاصر با آخرين خليفه عباسي بوده و هنگام تصرف مغول
شهر بغداد را گرفتار آمده و بجوانمردي ابن علقمي وزير و شفاعت خواجه
نصيرالدين او و برادرش موفق الدين از كشته شدن نجات يافتند ( ذيلا شرح
قضيه ذكر ميگردد ). صاحب روضات ( ص 422 تا 424 ) بشرح حالات و معرفي
ايشان مفصلا پرداخته و مولفات ذيل را بنقل از نوشته هاي شيخ ابوالفضل عبد الرزاق
الغوطي مورخ بايشان نسبت داده: از مولفات ابن ابي الحديد يكي كتاب
العبقري الحسان ميباشد كه در آن قسمتي از كلام و تاريخ و اشعار و پاره اي از
از انشاآت و مراسلات خود را جاي داده و ديگري كتاب الاعتبار و اين كتاب
در سه مجلد و نظر مولف در آن بر كتاب الذريعه في اصول الشريعه سيد مرتضي ره
ميباشد و ديگري كتاب الفلك الدائر علي المثل السائر ( اين كتاب چنانكه در
ص 30 معجم المطبوعات چاپ شده است و كتاب المثل السائر تاليف ضياء الدين بن الاثير
جزري متوفي سنه 637 ميباشد و در فن انشاء و كتابتست كشف الظنون ص 375 ج 2 )
و ديگري شرح محصل امام فخررازي است كه در حقيقت نقض ورد بر آن
ميباشد و ديگري كتاب نقض المحصول ( محصول در كلام و نيز از امام فخر
است ) و ديگري شرح مشكلات الغرر ميباشد كتاب غرر الادله تاليف شيخ
ابوالحسن محمد بن علي بصري متوفي سنه 463 كه از علماء معتزله بوده اند ميباشد
( كشف الظنون ج 2 ص 153 ) و ديگري شرح ياقوت ابن نوبخت و قصائد هفتگانه
در مدح حضرت علي عليه السلام كه بگفته هديه الاحباب در ص 45 شيخ رضي
استرابادي و صاحب مدارك بشرح آن پرداخته اند و ديگري شرح نهج البلاغه ( همين
كتاب ) ميباشد كه از معاريف كتب و موجب شهرت شارح گرديده است.
اين شرح نهج البلاغه يكي از شروح مفصله و شارح در آن داد اطلاع و فضيلت
و تحقيق را داده و چون طريقه انصاف را پيش گرفته و چنانكه شايسته است خطب
و كلمات را شرح و تفسير نموده، اهل سنت ويرا شيعه دانسته ولي از خود كتاب
برمي آيد كه سني و معتزلي است، بسياري از اخبار و معتقدات شيعه را هم نقل
و برد آنها پرداخته و بسياري از مطالب برخلاف عقائد اماميه دارد كه آنها را
صاحب حدائق جمع نموده و ذيلا از آن نام مي بريم، ولي در دوستي حضرت علي
و اولاد آن بزرگوار عليهم السلام بي اختيار بوده و ما ترجمه پاره اي از ديباچه
اين شرح را كه شارح از روي راستي بي كم و كاست كتاب و اسلوب آنرا معرفي
نموده در اينجا مي آوريم:
چون امر حضرت وزير بزرگوار محمد بن احمد بن محمد علقمي كه خدايش مشمول
عنايات كامله خويش دارد و او را ازين مقام ارجمند بالاتر برد بنام اين بنده درگاه بر شرح
كتاب نهج البلاغه كه بر صاحب آن بهترين صلوات و پاكيزه ترين تحيات باد صادر گرديده،
مانند كسيكه خود پيش پيش بنابر كاري داشته و فرماني جازم او را از جا برانگيزاند شروع
در انجام خدمت نمود و بشرحي پرداخت كه در آن بذكر غرائب لغات و اساليب عبارات و
بيان مراد قناعت نموده بود اما چون چندي بدين منوال گذشت انديشيدم دانستم كه اين مختصر
تشنه حقائق را سيراب نميكند و سرگردان را جز سرگرداني نمي افزايد بنابراين آن روش
را گذاشتم و بشرحي مفصل پرداختم كه مشتمل بود بر غريب لغات و اساليب و قواعد معاني
و بياني و چون كامه اي ممكن باشد از لحاظ اعراب و تصريف اشكالي پيدا كند ببيانش پرداخته
و در موارد بسيار بنقل نظم و نثرهائي نظائر عبارات كتاب همت گماشتم، حكايات و مطالب
تاريخي را كه در الفاظ اشارتي بدانها رفته بود آورده، دقائق توحيد و عدل كه اشاره بدانها
نموده تشريح كرده، آنچه از انساب و امثال نكتها و مواعظ و زواجر ديني و حكم و آداب
اخلاقي و مسائل فقهي بود شرح و بسط داده، مقامات عارفين را كه انحضرت در كلمات خويش بطريق
رمز ياد فرموده بيان نمودم، در صورتيكه همه كس توانائي بر آن ندارد و اين كار را كسي
نتواند جز دانشمندان و روحانيان مقرب، پرده ساتر مقاصد را از روي عباراتيكه حضرت
عليه السلام بطريق كتابه و اختصار و اشاره و شكايت بيان فرموده برداشته و برهان اقامه كرده
كه بسياري از فصول اين كتاب داخل در معجزات محمديه ص است چرا كه مشتمل بر اخبار بغيب
ميباشد واز قوه بشر خارج است كه اينگونه حقائق را در قوالب الفاظ درآورد.
( بهمين جهت است كه در ميان خاصه اين كتاب اخ القرآن ناميده شده )
و چنانكه اميد بود كتابي در فن خود كامل و يگانه در ميان امثال گرديد و هيچ شگفت
نخواهد بود كه بوسيله اين كتاب كه بهترين كتابها است كسي بسر
نسخه هاي مكرر اين كتاب Skip Navigation Links