Get Adobe Flash player

شرح نهج البلاغه - علاء الدين گلستانه ( حدائق الحقايق ) (1)

 
اطلاعات كتاب اصلي:

در صفحات:60تا62
زبان كتاب:عربي
مولف:علائالدين محمد بن الامير شاه ابوتراب محمد علي الحسني متوفي بسال 1100 ) (1
تاريخ تاليف:1080
توضيحات درباره مولف از علماء و دانشمندان
قرن يازدهم هجري بوده و صاحب تنقيح المقال ( ص 258 ج 2 ) مطالبيكه ذيلا ترجمه
آن نگاشته ميشود در تعريف شارح از جامع الرواه كه مولف آن معاصر ايشان
بوده نقل نموده: اين عالم جليل از سادات گلستانه و جليل القدر و عظيم الشان و بزرگوار
و ثقه و عادل و زاهد و پارساترين اهل زمان و دوره خويش است و جامع جميع
خصال پسنديده و علوم معقوله و منقوله اند دو بار منصب صدارت را بوي تكليف
كردند، در اثر كمال خرد و نهايت زهد نپذيرفت، خداوند سايه ايشانرا مستدام
بدارد و از خطرها نگاهدارد، ايشان را تصنيفاتي است از آنها حدائق الحقائق (1)
{1} ( همين كتاب ) و بهجه الحدائق كه هر دو در شرح نهج البلاغه است و روضه الشهدا
و منهج اليقين (2) {2} و غيرا از اينها. انتهي. ايشانرا نيز شرحي بر اسماء الله الحسني است
و نسخه آنرا آقاي تنكابني دارند.
براي معرفي از اين شرح بجا است كه بترجمه قسمتي از مقدمه آن بپردازم،
شارح در مقدمه فرمايد:
پيش از اين بر نهج البلاغه شرحي مختصر كه پاره اي از مشكلات آنرا حل مينمود نگاشته ( بنابراين معلوم گرديد
كه تاليف بهجه الحدائق شارح پيش از سال 1074 كه تاريخ اتمام مجلد اول اين شرح است بوده و آن شرح
مختصر بر تمام نهج البلاغه است ) ولي چون ديدم كه حقائق و انوار آن كتاب مستطاب از پس پرده خفاظاهر
و آشكار نگرديد و آن شرح ريزه كاري و مطالب دقيقه آن معدن فصاحت و بلاغت را هويدا نمود، بر آن شدم كه
دگر باره بشرح آن پردازم ولي اين لياقت و قابليت را در خود نميديدم و خويشتن را شايسته
اين بلند پروازي نميدانستم، تا آنكه توفيقات و تاييدات رباني شامل حال گرديد و توسل بذيل عتره
طاهره عليهم السلام را بهترين وسيله براي موفقيت دانسته بدامان آنها چنگ زده و شروع بشرح
با تفصيل كامل نموده و در مطالب مهمه مذاهب و اقوال را نقل و بيان و چون مقام اقتضا نموده
از تفصيل و طول دادن پاك نداشته و چون لازم شده براي ايضاح و اثبات مطلبي و محو
باطلي چون ناچار باطناب در كلام گرديده از آن هم دريغ نشده و در مباحث امامت مخصوصا جستجوي
كامل نموده و شبههاي مخالفين را يك بيك نقل و راه حق و راست را براي جويندگان واضح
و آشكار نموده و با مخالفين باخباريكه در نزد خود آنها صحيح و معتبر است احتجاج كرده و از ترس
اينكه تهمت افتراء بدامن نويسنده بندند به ماخذ هر يك در جاي خود تصريح نمودم و چندان بذكر
قصص و حكايات نپرداختم جز آنجائيكه مطلب مهمي مبتني بر آن بوده و نيز از انشاد اشعار مناسب
مقام خودداري كردم ( گاهي ابياتي در اين شرح ديده ميشود ولي خواسته اند بگويند كه چون
شرح ابن ابي الحديد نيست ) و در هر جا كه مطلبي بنظر شارحين پيش از من رسيده و مرا استنباط
ديگر بود آنها را با نظر خويش نقل نموده و اميدوارم كه توفيق رفيق و در فهم كلمات مباركات
بر ديگران برتري داشته باشم و نام اين شرح را " حدائق الحقائق في شرح كلمات كلام الله الناطق "
گذاردم و از نگاه كنندگان و خوانندگان اميدوارم كه از نهج و طريقه انصاف و عدالت تجاوز
ننمايند و از ديده كينه ورزي و دشمني بر آن ننگرند. انتهي ترجمه ملخص كلامه رحمه الله .
_______
{1}
(1) بتصريح صاحب روضات در ص 65 ج 4 نام شرح نهج البلاغه قطب الدين كيدري " حدائق
الحقائق في فسر دقائق احسن الخلائق " ميباشد و كتابي در فقه بنام " الاصباح " نيز تاليف كرده اند
انتهي. و در مستدرك الوسائل ج 3 ص 513 نام شرح نهج كيدري را الاصباح ضبط كرده اند
و قول صاحب روضات ترجيح بر قول ايشان دارد چرا كه نقلهاي ديگري هم از آن شرح نموده
و ميرساند كه از روي تحقيق و مراجعه بخود كتاب نام آنرا يادداشت كرده اند.
{2}
(2) اين كتاب بفارسي و در بحث امامت است و نسخه اي از آنرا آقاي مشكوه استاد اين مدرسه دارند.

همه اطلاعات: [ 320 ] شرح نهج البلاغه - علاء الدين گلستانه ( حدائق الحقايق ) ( عربي )
اين شرح از علاء الدين گلستانه رحمه الله عليه است ( علائالدين محمد بن الامير
شاه ابوتراب محمد علي الحسني متوفي بسال 1100 ) (1) {1} كه از علماء و دانشمندان
قرن يازدهم هجري بوده و صاحب تنقيح المقال ( ص 258 ج 2 ) مطالبيكه ذيلا ترجمه
آن نگاشته ميشود در تعريف شارح از جامع الرواه كه مولف آن معاصر ايشان
بوده نقل نموده: اين عالم جليل از سادات گلستانه و جليل القدر و عظيم الشان و بزرگوار
و ثقه و عادل و زاهد و پارساترين اهل زمان و دوره خويش است و جامع جميع
خصال پسنديده و علوم معقوله و منقوله اند دو بار منصب صدارت را بوي تكليف
كردند، در اثر كمال خرد و نهايت زهد نپذيرفت، خداوند سايه ايشانرا مستدام
بدارد و از خطرها نگاهدارد، ايشان را تصنيفاتي است از آنها حدائق الحقائق (1)
{2} ( همين كتاب ) و بهجه الحدائق كه هر دو در شرح نهج البلاغه است و روضه الشهدا
و منهج اليقين (2) {3} و غيرا از اينها. انتهي. ايشانرا نيز شرحي بر اسماء الله الحسني است
و نسخه آنرا آقاي تنكابني دارند.
براي معرفي از اين شرح بجا است كه بترجمه قسمتي از مقدمه آن بپردازم،
شارح در مقدمه فرمايد:
پيش از اين بر نهج البلاغه شرحي مختصر كه پاره اي از مشكلات آنرا حل مينمود نگاشته ( بنابراين معلوم گرديد
كه تاليف بهجه الحدائق شارح پيش از سال 1074 كه تاريخ اتمام مجلد اول اين شرح است بوده و آن شرح
مختصر بر تمام نهج البلاغه است ) ولي چون ديدم كه حقائق و انوار آن كتاب مستطاب از پس پرده خفاظاهر
و آشكار نگرديد و آن شرح ريزه كاري و مطالب دقيقه آن معدن فصاحت و بلاغت را هويدا نمود، بر آن شدم كه
دگر باره بشرح آن پردازم ولي اين لياقت و قابليت را در خود نميديدم و خويشتن را شايسته
اين بلند پروازي نميدانستم، تا آنكه توفيقات و تاييدات رباني شامل حال گرديد و توسل بذيل عتره
طاهره عليهم السلام را بهترين وسيله براي موفقيت دانسته بدامان آنها چنگ زده و شروع بشرح
با تفصيل كامل نموده و در مطالب مهمه مذاهب و اقوال را نقل و بيان و چون مقام اقتضا نموده
از تفصيل و طول دادن پاك نداشته و چون لازم شده براي ايضاح و اثبات مطلبي و محو
باطلي چون ناچار باطناب در كلام گرديده از آن هم دريغ نشده و در مباحث امامت مخصوصا جستجوي
كامل نموده و شبههاي مخالفين را يك بيك نقل و راه حق و راست را براي جويندگان واضح
و آشكار نموده و با مخالفين باخباريكه در نزد خود آنها صحيح و معتبر است احتجاج كرده و از ترس
اينكه تهمت افتراء بدامن نويسنده بندند به ماخذ هر يك در جاي خود تصريح نمودم و چندان بذكر
قصص و حكايات نپرداختم جز آنجائيكه مطلب مهمي مبتني بر آن بوده و نيز از انشاد اشعار مناسب
مقام خودداري كردم ( گاهي ابياتي در اين شرح ديده ميشود ولي خواسته اند بگويند كه چون
شرح ابن ابي الحديد نيست ) و در هر جا كه مطلبي بنظر شارحين پيش از من رسيده و مرا استنباط
ديگر بود آنها را با نظر خويش نقل نموده و اميدوارم كه توفيق رفيق و در فهم كلمات مباركات
بر ديگران برتري داشته باشم و نام اين شرح را " حدائق الحقائق في شرح كلمات كلام الله الناطق "
گذاردم و از نگاه كنندگان و خوانندگان اميدوارم كه از نهج و طريقه انصاف و عدالت تجاوز
ننمايند و از ديده كينه ورزي و دشمني بر آن ننگرند. انتهي ترجمه ملخص كلامه رحمه الله .
چون باين شرح مراجعه گرديد آنچه را مولف و شارح در مقدمه بيان نموده
بودند در آن يافتم و بلحاظ اثبات امامت چنانكه در مقدمه بان اشاره نمودند خطبه
شقشقيه را با نهايت تفصيل تقريبا در ( 16800 ) بيت شرح و چنانكه در آخر مجلد
دوم تصريح شده بسال 1080 تاليف آن خاتمه يافته و مجلد دوم را فقط بشرح اين
خطبه اختصاص داده اند و مجلد اول را كه در حدود ( 3100 ) بيت ميباشد مشتمل
بر شرح از ابتداء كتاب تا ابتداء خطبه شقشقيه قرار داده اند و صاحب روضات
در ج 4 ص 65 نگاشته اند اين شرح نهج البلاغه اساس آن بر اخبار گذارده شده
چنانكه شرح ابن ابي الحديد بيشتر جنبه كلامي و شرح ابن ميثم جنبه حكمي آن
غالب است. ولي گذشته از اينكه جنبه اخباري دارد شارح بجنبه ادبي آن هم
توجه داشته و در بيان معاني لغات و مقصود از جمل و عبارات نهج البلاغه بنقل
اقوال ائمه ادب مبادرت نموده و گذشته ازين تتمه كلمات و خطب را كه سيد رضي
مختصر آنها را نقل نموده از كتب معتبره نقل و پس از شرح آنچه در نهج البلاغه
است نيز بشرح و بيان آنها پرداخته اند.
بدبختانه اين شرح باتمام نرسيده زندگاني شارح آن باخر رسيد و از مجلد سوم
بيش از ( 1200 ) بيت نوشته نشده و چنانكه حضرت آقا محمدعلي بهبهاني ره بسال

نسخه هاي مكرر اين كتاب
ماخذ كتاب:كتابخانه مدرسه عالي شهيد مطهري سپهسالار - جلد2
در صفحات:62تا62
رديف كتاب :1
كد دستيابي كتاب:( 3342 ) .
نام كتابخانه: كتابخانه مدرسه عالي شهيد مطهري شهر: تهران
همه اطلاعات: ( 779 )
شرح نهج البلاغه حدائق الحقايق اين نسخه قسمتي از جلد دوم اين كتابست ( مبحث اول و دوم )
و با نسخه ذيل تمام جلد دوم را شامل و يك سطر از آخر مبحث
دوم در ابتداء نسخه ديگر نوشته شده و كاتب هر دو نسخه
يكي و در اينجا تاريخ را ننگاشته است.
جلد تيماجي. كاغذ اصفهاني . واقف سپهسالار . قطع خشتي. شماره اوراق ( 175 ). صفحه
(23) سطر. طول ( 24 سانتيمتر ). عرض ( 16 سانتيمتر ) . شماره كتابخانه ( 3342 ) .
Skip Navigation Links